Statussymbolen


Statussymbolen: materie om van te houden   (versie 0.5.8)

Status gaat over verhoudingen, over posities ten opzichte van elkaar. Mensen zijn echter niet zozeer gericht op de positie, maar op de verhoging. Met andere woorden, we streven naar niet naar hoge status, maar naar het prettige gevoel dat een statusverhoging ons geeft.

Met behulp van statussymbolen, maatschappelijke posities en functies proberen we dat gevoel van de verhoging ‘vast’ te zetten. Anders gezegd: we proberen daarmee het gevoel van hoge status te behouden.

Overigens zijn het niet de statussymbolen op zichzelf die het gevoel van verhoging behouden. De symbolen roepen reacties van anderen op en die reactie voeden als het ware onze verhoging. We komen daar straks op terug.

Voorbeeld: promotie = verhoogd worden

Wanneer iemand een promotie krijgt, ervaart hij een verhoging. Alleen al de mededeling geeft al dat gevoel.

Vervolgens bevestigen de bijbehorende symbolen de verhoging. De salarisverhoging, het grotere kantoor (met meer ramen) en meer verantwoordelijkheid geven hetzelfde gevoel van verhoging.

Het zijn allemaal symbolen: telkens als de betrokkene bijvoorbeeld naar zijn salarisstrook kijkt of zijn nieuwe kantoor binnenstapt, komt dat een beetje terug.

Langere termijn

Met de tijd slijt het 'verhogingseffect van de symbolen. Het salaris en het aantal ramen of plafondplaten zijn normaal geworden, die geven geen verhoging meer. Het effect van de promotie is vrij snel verdwenen.

Hoe snel het effect afneemt, verschilt van persoon tot persoon. Allerlei factoren kunnen van invloed zijn. Maar uiteindelijk is het zodanig afgenomen dat het geen verhoging meer oplevert.

Daarmee verdwijnt de behoefte aan statusverhoging niet. Volgt de gewenste verhoging daarna niet of onvoldoende, dan zal iemand er zelf naar op zoek gaan. Hij kan die verhoging zelf gaan 'organiseren', bijvoorbeeld door statussymbolen in te zetten.

Het organiseren van verhoging met statussymbolen

Statussymbolen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden om een verhoging te realiseren. Dat kan:

  • door jezelf te verhogen,
  • anderen te verlagen,
  • situaties te creëren waarin anderen jou verhogen of
  • deze drie manieren te combineren.

Het moge duidelijk zijn dat we statussymbolen als een vorm van gedrag zien.

Jezelf verhogen – Geef jezelf een cadeau, liefst iets wat je niet snel aan zou schaffen. Maak er een speciale gelegenheid van en geniet met volle teugen.

Anderen verlagen – Vertel de ander dat zijn aanschaf van inferieure kwaliteit is. Zeg dat zo'n namaakmerk echt niet kan. Voeg er aan toe dat je zoiets ook niet bij Aldi of Lidl moet kopen.

Verhoogd worden creëren – Schaf iets aan waarvoor je de bewondering van anderen kunt oogsten. Je kunt het te bewonderen statussymbool (niet al te opzichtig) aan anderen laten zien. Kijk bijvoorbeeld eens zó op je Seiko of Rolex dat anderen het apparaat wel móeten.

Het draait natuurlijk allemaal om het oogsten van verhogingen: je creëert een situatie waarin je anderen min of meer verplicht om jou de verhoging te geven die je toekomt.

Combineer voor het betere effect – Nog beter werkt het als deze drie manieren kunt combineren.

  1. Geef jezelf eindelijk eens dat horloge dat je altijd al wilde hebben én waarvan je weet dat het jaloerse blikken van anderen zal trekken. Gebruik hiervoor de bonus die je bij je promotie kreeg.
  2. Vertel anderen tijdens de kantoorborrel dat je zoiets als een horloges echt niet meer bij de Kijkshop kan kopen.
  3. Kijk dan op je horloge of het al tijd is om op te stappen en oogst de bewondering van je collega's. Jij zult dit jaar beslist de Best Salesman Award in de wacht slepen.

Zorg voor milieu als statussymbool

Het klinkt misschien flauw, natuurlijk nemen we het gebruik van statussymbolen hier een beetje op de hak. Maar toch zit het niet ver van wat wij allemaal in werkelijkheid doen. Zelfs ons zogenaamde milieubewuste gedrag is vaak niet meer dan een statussymbool. Net als het horloge en de auto.

Going green to be seen

Groen en milieubewust gedrag wordt meer en meer gewaardeerd. De aanschaf van een hybride auto oogst bewondering en niet meedoen met afvalscheiding komt je op afkeuring te staan. Maar natuurlijk doen we het écht alleen voor het milieu.

Omdat de ander het ziet

Uit onderzoek blijkt dat het niet altijd het milieubewustzijn is dat mensen aanzet tot 'groen' gedrag. Milieubewust kopen is een statement, zoals Ellen de Bruin1 meldt. Met de aanschaf van milieubewuste producten laat je zien dat je een sociaal persoon bent. Je zul hiervoor de waardering van anderen oogsten. Je creëert dus je eigen verhoging.

Waar koop je iets?

Ook de plaats waar je iets aanschaft, speelt een rol. Proefpersonen stelden zich voor dat ze in een winkelcentrum winkelden of via internet. Statusgevoelige personen kochten in het winkelcentrum eerder milieuvriendelijke producten dan wanneer ze via internet winkelden.

En wat kost het?

De prijs van een product bepaalde mede de aanschaf. In het openbaar kozen proefpersonen eerder voor het groene product als dat duurder was.

Groene zorg voor eigen verhoging

Statusgevoeligheid speelt een grote rol bij de aanschaf van (milieuvriendelijke) producten. Naarmate je gevoeliger bent voor de verhogingen, zul je bij je aanschaf de waardering van anderen een grotere rol laten spelen.

Mensen zijn geneigd een 'groen' product te kopen als dat meer aanzien geeft. De waardering die ze krijgen voor milieubewust gedrag, bepaalt mede hun keuze.

Statussymbolen hebben een duidelijke functie

Statussymbolen hebben een duidelijke functie. We gebruiken ze om verhogingen 'vast' te zetten en zichtbaar te maken voor anderen. Met het zichtbaar maken ervan zorgen we dat we nog meer verhogingen krijgen.

Ons gedrag is dynamisch en geen moment blijven de verhoudingen hetzelfde. We zijn altijd in beweging. Statussymbolen staan niet voor dynamiek en beweging, maar voor een positie die we voortdurend bevestigd willen krijgen. Daar wringt de schoen en dreigt het risico van verstarring.

Het gaat pas mis als we de verkeerde keuzes maken, anders handelen dan de situatie eigenlijk vraagt. Zo gaat het ook met statussymbolen. Als ze té belangrijk worden, ontstaan er ongewenste verhoudingen.

Effecten en neveneffecten

Statussymbolen hebben een duidelijke functie. Het gaat echter niet om de symbolen zelf, maar om de dynamiek die ze mede vormgeven. Dynamiek gaat vooral over beweging.

Als we niet inzien dat overmatig gebruik van statussymbolen ons kunnen beperken in statusdynamiek, lopen we vast. We denken dan dat een hoge positie genoeg is en zijn ons niet bewust van ons verhoging-zoekend gedrag. Dat kan leiden tot:

  • oneigenlijke verhogingen en verlagingen
  • statusbewegingen op verkeerde plaats en/of verkeerde moment
  • oneigenlijke motieven (vaak niet bewust)

Om onze behoefte aan statusverhoging te bevredigen werkt het verhoogd worden beter dan de zelfverhoging. Het effect van verhoogd worden werkt langer door. Vandaar dat een complimentje zo belangrijk is, ook al weten we zelf dat we iets geweldigs voor elkaar hebben gekregen.

1  Zie de wetenschapskatern van NRC Handelsblad, zaterdag 27 februari 2010, p. 4. Het onderzoek zelf:
Griskevicius, Vladas; Tybur, Joshua M.; Van den Bergh, Bram. Going green to be seen: Status, reputation, and conspicuous conservation. Journal of Personality and Social Psychology 98, 392-404.

Let's Get In Touch!


© Stultiens & Stultiens