Politiek


U stemt voor of tegen een statusbeweging   (versie 0.9.2)

Ook politieke richtingen zijn niets anders dan afspiegelingen van statusbewegingen. Door het politieke spectrum in termen van status te beschrijven, kunnen we duidelijk maken waar politieke partijen voor staan, wat hun relatie is met zichzelf en met de maatschappij.

De beschrijving aan de hand van het statusmodel kan ook verduidelijken waarom mensen ontevreden zijn over de politiek. Voor we daar verder op in kunnen gaan, moeten we eerst door het politieke spectrum met ons statusmodel. Vervolgens gaan we in op de kern van de ontevredenheid van burger en politicus.

Om misverstanden te voorkomen: we hebben het in onderstaande niet over het gedrag van politici. We maken een analyse van politieke stromingen. Daarmee begeven we ons op een hoger abstractieniveau.

Links en rechts als statusbeweging

Wat het eerst in het oog springt, is de basisindeling in 'links' en 'rechts' in onze politiek. Links kenmerkt zich door het feminiene statuspatroon - zichzelf verlagen en de ander verhogen. Het doel is de wereld voor iedereen een beetje beter te maken. Rechts wordt gekenmerkt door het masculiene statuspatroon - zichzelf verhogen en de ander verlagen. Hier is men vooral gericht op het een beetje beter maken van de wereld voor zichzelf.

Rechtsaf, linksaf

Ter verduidelijking van het hele politieke spectrum maken we het een beetje zwart-wit. We bespreken:

  1. rechts van het midden (MR)
  2. verder rechts (VR)
  3. extreem rechts (ER)
  4. links van het midden (ML)
  5. verder links (VL)
  6. extreem links (EL)

Vervolgens kijken we naar de statusbewegingen van het politieke midden (M).

Afbeelding politieke spectrum / posities.

Afbeelding 1    Het politieke spectrum

1. Middenrechts

We beginnen rechts, maar blijven dichtbij het politieke midden (MR). Hier ligt de nadruk op de zelfverhoging. Dit is de dominante beweging van de zakenman, wiens bestaansrecht het vinden van manieren om zichzelf te verhogen is. Natuurlijk is er plaats voor (EU-)vreemden, maar alleen als ze zijn doelen dichterbij brengen, omzet verhogen, kansen bieden, van economische waarde zijn, ofwel hem verhogen. Milieuproblemen zijn maar een beetje erg: het zijn voornamelijk kansen voor zelfverhoging.

Hier vinden we de rechtervleugel van het CDA en een gematigd deel van de VVD.

De statusbeweging 'verhoog uzelf' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Eigen verantwoordelijkheid, meer wegen, minder regels.

2. Verder rechts

Gaan we verder naar rechts in het politieke spectrum (VR), dan is de dominante statusbeweging het verlagen van de ander. Hier is het credo dat de beschikbare ruimte beperkt en al vergeven is. Alle ruimte is voorbehouden aan de eigen 'familie', gelijkgestemden. Andersdenkenden vormen een bedreiging en nieuwe (EU-)toetreders zijn niet welkom.

In dit deel van het politieke spectrum vinden we de rechtervleugel van de VVD, de PVV en Trots op Nederland.

Politieke vertolkers van deze statusbeweging kunnen erg populair worden, maar meestal slechts voor korte tijd. Ze worden populair, omdat zij verwoorden en uitbeelden wat velen op de tong ligt.1 De man of vrouw in de straat zegt dan: "he, he, eindelijk eens iemand die zegt waar het op staat". De populariteit is slechts van relatief korte duur, omdat niemand op deze wereld er van gediend is voortdurende verlaagd te worden.

Samenwerken met anderen vereist de bereidheid tot zelfverlaging en ander-verhoging en blijft dus moeizaam. De levensduur van deze vertolkers is langer naarmate zij meer, gemeend of niet gemeend, anderen verhogen en zichzelf verlagen.

De statusbeweging 'verlaag de ander' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Laat de ander zich aanpassen.

3. Extreem rechts

We bevinden ons nu in het ultra-rechtse kamp, waar alleen mensen erbij mogen horen als ze zich volledig aanpassen en denken zoals gedacht moet worden. Elke afwijking is gevaarlijk en moet worden afgestraft en onderdrukt, het liefst geëlimineerd. Hoe extremer we naar rechts gaan, des te extremer worden ook de middelen die gebruikt worden om het politieke doel te bereiken.

De legitimiteit van het extremisme is als volgt. De bevolking zal alleen sterk en coherent functioneren als iedereen van dezelfde sterkte is en op dezelfde wijze dezelfde doelen nastreeft, volgens exact dezelfde normen en waarden leeft en handelt. Afwijkingen moeten verwijderd worden, daar zij het welslagen van deze perfecte en sterke maatschappij tegenwerken.

We herkennen hierin de fundamentalistische levensvisie. Daarbij maakt het geen verschil om welke religie (islam, christendom) of om welk mensbeeld of maatschappijbeeld (communisme, fascisme) het gaat. Elk fundamentalisme duldt geen andere mening dan haar eigen mening.

De statusbeweging 'verlaag de ander extreem' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Problemen verdwijnen als sneeuw voor de zon als wij ons ongelimiteerd mogen verhogen, gekoppeld aan: laat de mensen die afwijken verdwijnen, de totale anderverlaging, resistance is futile.2

4. Midden links

Links van het midden is de statusdynamiek gericht op het verhogen van de ander. Hier vinden we de PvdA. Hun motto is: dat zouden meer mensen moeten doen, ofwel verhoog die ander nou toch eens. Men is niet solitair maar solidair. Ieder individu is gebonden aan het collectief. Het doel is om iedereen te verhogen tot het niveau van het geheel. In eerste instantie wordt niet gekeken naar de bijdrage van het individu. Iedereen hoort erbij.

De motivering in politieke zaken zit erin dat en besluit iedereen moet verhogen, zeker degenen die niet op eigen kracht zichzelf kunnen verhogen.

De statusbeweging 'verhoog de ander' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Wij roepen u op, laten we samen iedereen verhogen, te beginnen met de verlaagden.

5. Verder links

Bij de overgang van 'midden links' naar 'ver links' komt de eerste zelfverlaging. Dat zien we bijvoorbeeld terug bij GroenLinks: we moeten iets overhebben met het milieu, voor de zwakkeren in de samenleving, et cetera. In conceto: wij moeten offers brengen, minder consumeren, onszelf verlagen.

Gaan we verder naar links dan wordt de zelfverlaging groter. Neem de SP: kamerleden worden geacht het salaris te storten in de partijkas. Deze ondergeschiktheid aan de partij is de zelfverlaging ten top.

De statusbeweging 'verlaag uzelf' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Kern van de problemen is het gebrek aan zelfverlaging, zelfverhoging moet strenger aangepakt worden. Bescheidenheid is de norm, graaien uit den boze. Elke zelfverhoging ontvangt hoon. De wereld die men nastreeft is er een waar mensen zichzelf niet voortdurend verhogen. Het na te leven gebod is 'gij zult u zelve verlagen'.

6. Extreem links

Extreem links is de paradox van zichzelf. Het schoonheidsideaal is de zelfverlaging. Om haar doelen te bereiken, verlaagt extreem links echter anderen - met agressieve middelen - om hen te dwingen te voldoen aan het schoonheidsideaal.

Terwijl extreem links qua middelen sterk overeenkomt met extreem rechts, verschilt het qua motivatie. Rechts ziet zelfverhoging als het schoonheidsideaal, geen plaats voor losers. Links ziet solidariteit, de zelfverlaging, als ideaal: geen plaats voor discriminatie. Extreem links kan uitererst gewelddadig worden met als motivatie: als jullie niet zelf overgaan tot zelfverlaging, dan zullen we jullie dat eens hardhandig leren. Uiteraard werken beide strategieen niet.3

De statusbeweging 'verlaag uzelf extreem' ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Als de ander zich niet vrijwillig met ons mee-verlaagd, dan dwingen we dat af.

Het midden?

In het politieke midden zit Poeh in de polder. Daar zit de partij waar de kiezer niet mee uit de voeten kan, de partij die zichzelf verhogend, maar ook de ander complimenterend (ander verhogend) bezig is. Verhogen en verlagen bij zichzelf en de ander mag in het politieke midden, maar niet teveel: het zou verkeerd kunnen vallen. Het is 'een zes voor jou en een zes voor mij', de kool en de geit sparen, het poldermodel met argumenten ten top.

Nu zou zo'n partij heel goed kunnen, want het is waar dat alle statusbewegingen hun plaats hebben. De context van de dynamiek zou het politiek-bestuurlijk onderwerp moeten zijn of beleidsprobleem waar men mee bezig is. Nu heeft een andere context de overhand, namelijk die van 'de kool en de geit sparen'. Hierdoor ontbreekt het aan consistentie in het gedrag van de middenpartij(en).

In het midden vinden we D66 en delen van het CDA met zichzelf en de ander verhogend uitspraken als "we moeten met zijn allen...", "Nederland moet concurrend en solidair zijn...".

De milde varianten van de vier statusbewegingen ziet men hier als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen.

Voor en tegenstanders krijgen geen grip op de gekozen oplossing c.q. statusbeweging per onderwerp. Het is en blijft schipperen met iedereen een beetje helpen aan meer onderwijs zodat iedereen iets meer kan werken aan een betere toekomst voor ons allemaal...

Politiek in statusschema

We kunnen de verschillende politieke bewegingen in schema zetten (zie pagina 4). De verdeling in statusbewegingen maakt duidelijk dat er geen spectrum is van links naar rechts of van rechts naar links. Zo'n spectrum laat hooguit zien wat men beweert te zijn en beweert te doen. Ze doet geen recht aan de werkelijke dynamiek. Naarmate de radicalisering van links toeneemt, komt dichter bij het ultra-rechtse kamp. Het politieke spectrum is dan ook niet lijnrecht, maar circulair.

We zetten de gematigde en de extreme politiek elk in een eigen schema.

zichzelf verhogen

Rechts

de ander verhogen

Links

Verder links

zichzelf verlagen

Verder rechts

de ander verlagen

Afbeelding 2    Gematigde politiek: politieke spectrum en dominantie statusbeweging


Hieronder de extreme politiek in schema.

Het ideaal van extreem rechts

(uitgangspunt)

Iedereen moet zichzelf verhogen

Ontbreekt in elke extremiteit:

de ander verhogen

Ideaal extreem links

Iedereen moet zichzelf verlagen

(uitgangspunt)

Extreem rechts

(in de praktijk)

de ander wordt extreem verlaagd

Extreem links

(afdwingstrategie)

Afbeelding 3    Extreme politiek: politieke spectrum en dominantie statusbeweging

De presentatie van politieke partijen

Bovenstaande indeling neemt niet weg, dat elke politieke partij een sociale orde heeft waar alle statusbewegingen voorkomen, sommige statusbewegingen zelfs extremer (maar misschien contextgebonden toch juist) dan verwacht. Menigeen verwacht van Jan Marijnissen van de SP een bescheidener opstelling, maar hij ziet het als zijn taak om met de nodige zelfverhoging en anderverlaging de partij te leiden.

De VVD kent een traditie van leiders die echte zelfverhogers zijn, met mensen als Wiegel als karakteristiek voorbeeld. De leider(s) van deze partij krijgen het moeilijk zodra ze onvoldoende aan congruente zelfverhoging doen.4

Een partij als D'66 die redelijkheid als leidraad propageert, heeft baat bij een leider die zich wat betreft de inhoud als niet te hoge status positioneert. Een te hoge status kiezen wekt weerstand op.5 Alleen zij kan recht doen aan de complexe probleem en belangen, zo vindt D’66, maar dat presenteert ze als net onder de status van de overtuigen partij. Daarmee vermijdt ze een statusgevecht.

Pas als ze een punt heeft waar voldoende steun voor is opgebouwd, binnen of buiten het parlement, moet ze zichzelf verhogen en doordrukken. Daarna volgt telkens een kleine zelfverlaging, dat communiceert charisma en nabijheid.

Een jaar of vijf geleden kakelden veel mensen van D'66 veelal als een te hoge status waardoor de partij verder afdreef van haar electoraat. Wat we nu de charme van Alexander noemen, maakt hem congruent met de essentie van zijn partij: verpersoonlijking van het faire midden.

Wouter Bos (wie kent hem nog?) had een statusprobleem, want hij positioneert zich over het algemeen als een te lage status. De laatste jaren gebruikt hij veel zelfverhogende taal, maar ook deze is hoogst incongruent. Zowel politieke acties als nekmotoriek zitten niet lekker. (Let op zijn hoofdbewegingen.) Incongruentie is in lichaamstaal af te lezen.6

Voorgangers als Kok en Den Uyl begrepen dat politiek bedrijven betekent dat je alle bewegingen dynamisch en strategisch gebruikt:

  1. Je moet de ander voldoende en op het juiste moment verhogen.
  2. In het debat bij de presentatie van je argument kies je net iets meer (congruente) zelfverhoging dan de 'zelfverhogende' tegenstrevers.

Denk aan de in noot 4 genoemde hoofdbewegingen en zie voor u welke hoofdbewegingen Wim Kok maakt.

Politieke identiteit en statusdynamiek

De politieke identiteit in de zin van 'dominante statusbeweging' wil niet zeggen dat politici alleen deze statusbeweging kunnen gebruiken. Het zegt iets over de politieke richting, de richting waarin een partij oplossingen zoekt.

Van probleem naar politiek naar probleem

We hebben gezien dat er vier politieke stromingen zijn. Elke stroming ontleent haar bestaansrecht aan de eigen dominante statusbeweging. Deze statusbeweging heeft niet alleen consequenties voor het gedrag van de betreffende partijen en politici. Ook is zij van invloed op de manier waarop maatschappelijke problemen vertaald worden in politiek en bestuurlijk handelen. Een politieke partij 'bepaalt haar standpunt', hetgeen betekent dat zij de eigen statusvoorkeur uit het probleem isoleert. Er vindt een vereenvoudiging plaats die geen recht doet aan de werkelijkheid.

De ontevredenheid over het politieke bedrijf komt voor een groot deel voort uit deze vereenvoudiging. De werkelijkheid, dus ook een maatschappelijk probleem, bestaat uit een contextgebonden statusdynamiek, die alle vier de statusbewegingen bevat. Dit wordt teruggebracht tot een zo eenvoudig mogelijk beeld. Daarin verdwijnt het grootste deel van de dynamiek en wordt één statusbeweging dominant.

Een maatschappelijk probleem wordt naar de politiek vertaald. Tegelijk wordt de maatschappelijke context verplaatst naar de (Haagse) politieke context. Een complexe materie wordt in deze eerste vertaalslag door de vier politieke stromingen in vier vertalingen gescheurd. Elke politieke partij gebruikt bij de vertaling haar eigen dominante statusbeweging. Ieder zegt dat de oplossing van het maatschappelijk probleem slechts één der vier statusbewegingen vraagt - natuurlijk de eigen statusbeweging.

Er ontstaat een status quo: ieder beschrijft slechts een deel van de oplossing, allen houden vast aan hun partijprogramma en aan hun pluche. Het is een verstarring, inherent aan ons politieke systeem en inherent aan politici die enkel gericht zijn op zelfverhoging en niet geleerd hebben tot inkeer te komen, de ander de wang toe te keren of samen de context tot zijn recht te laten komen.

Niet alleen politici maken zulke vertalingen, ook burgers doen het. Het is eigen aan de mens om alles in zo eenvoudig mogelijke, begrijpelijke en hapklare brokken te verdelen. Soms is dat handig. In andere situaties verdwijnt er zoveel van de context en dynamiek, dat het wel fout moet gaan. De vereenvoudiging staat buiten de werkelijkheid.

Zowel burger als overheid leven daardoor naast de werkelijkheid. Door de verstarring ontstaat telkens een discrepantie tussen de context(gebondenheid) van een maatschappelijke probleem en de daaraan verbonden politieke oplossing die gekoppeld is aan de (Haagse) context.

En wat moet u stemmen?

Nee, dit is geen Stemwijzer of Kieskompas. Wel kunnen we stellen dat het té dominant worden van een van de statusbewegingen niet gewenst is. Evenmin is het gewenst dat bewegingen te groot worden, te lang duren of op het verkeerde moment gebruikt worden. In het beste geval leveren een coalitie, een oppositie en een poldermodel het tegenwicht, oftewel: correcties op statusdynamiek.

We moeten ons wel realiseren dat elke (status)keuze consequenties heeft. Willen we dat er meer aan handhaving (ander verlagen) wordt gedaan, dan moeten we bereid zijn om zelf aangesproken te worden op een niet werkend fietslicht. Iemand die dan zegt: "ze moeten boeven vangen" bedoelt dat ze anderen moeten verlagen, niet hem. Kiezen we meer voor het verhogen van de ander, dan weten we dat ook wij onze steentje bij zullen moeten dragen. Maar het is niet daar waar de schoen wringt bij het politieke bedrijf.

De oplossing?

We hunkeren naar oplossingen. Misschien zit het 'm in het aanvaarden van de consequenties van onze (politieke) keuzes, in het controleren van de relevante en actuele context, in een grotere bereidheid tot zelfverlaging en anderverhoging. Was dat ook niet waar oud-burgemeester Leers in de Thorbecke lezing om vroeg?7

En het vertalen van al deze zaken maakt het allerbelangrijkste mogelijk: alles expliciet en bespreekbaar maken en houden.

1  En wat er zoal 'op de tong' ligt. 80% van de mensen zou na het winnen van de loterij beginnen met de baas eindelijk de waarheid in het gezicht te zeggen. Eindelijk zou eens die langgekoesterde terugverlaging in de praktijk gebracht kunnen worden.

2  Zoals de Borg zeggen in Startrek, The Next Generation.

3  Zie ook de tekst over repressie.

4  Bij de VVD mag je er inhoudelijk naast zitten, als je het maar redelijk overdonderend brengt. Bijbehorend gedrag is bijvoorbeeld het hoofd in de officiershouding.
Wat niet mag is het hoofd ietwat neigend op de nek plaatsen en dan binnensmonds gaan praten of je oogopslag niet lang genoeg stabiel houden. Daaruit spreekt een incongruentie die geïnterpreteerd wordt als een te lage status. Zulke leiders zullen nooit voldoende publiek trekken bij de partij-van-de-zelfverhoging.

5  We zien het de laatste tijd te vaak aldaar. Deze partij moet een andere strategie kiezen.

6  De oorzaak weet je nooit, maar dat willen we ook niet weten. Het is niet relevant voor de analyse. Met het statusmodel kun je beschrijven wat er niet klopt en vrij eenvoudig sturen naar hoe het wel zou kloppen.

Let's Get In Touch!


© Stultiens & Stultiens